Dáil Éireann

Déanann saoránaigh atá 18 mbliana d’aois nó os a chionn Comhaltaí Dháil Éireann a thoghadh. “Teachta Dála” an teideal oifigiúil atá ar Chomhalta; Is gnách “TD” nó “Teachta” a thabhairt ar Chomhaltaí.

De réir dlí, ní foláir olltoghchán do Dháil Éireann a reáchtáil ar a laghad uair amháin gach cúig bliana. Chun críocha toghcháin, déantar an stát a roinnt ina limistéir dá ngairtear dáilcheantair, agus déanann gach ceann díobh triúr, ceathrar nó cúigear Comhalta a thoghadh.

Faoin mBunreacht, ní foláir ar a laghad Comhalta amháin a bheith ann in aghaidh gach 20,000 go 30,000 duine agus, faoi láthair, tá 158 Chomhalta ann thar ceann 40 dháilcheantar.

Ní foláir athbhreithniú a dhéanamh ar na dáilcheantair ar a laghad uair gach dhá bhliain déag. Go praiticiúil, déantar dáilcheantair a athbhreithniú ar fhoilsiú na dtorthaí daonáirimh.

Is gnách daonáireamh a dhéanamh gach cúigiú bliain agus ansin cuireann Coimisiún neamhspleách scéim athbhreithnithe dáilcheantar i dtoll a chéile, más gá.

Do Chuidse Ionadaithe

Déanann Teachtaí ionadaíocht thar ceann an toghlaigh ar fad laistigh dá ndáilcheantar agus cuireann siad nasc daonlathach riachtanach ar fáil idir toghthóirí, an Rialtas agus an tOireachtas.

Féadfaidh Teachta a bheith ina chomhalta de Pháirtí Rialtais, den Fhreasúra nó féadfaidh sé nó sí suí mar Theachta Neamhspleách.

Baineann éagsúlacht mhór le hobair an Teachta Dála. Dá bhrí sin, déanann Teachtaí a gcuid ama a roinnt idir riachtanais an dáilcheantair – áit a gcothaíonn siad dlúthbhaint le daoine, grúpaí agus eagraíochtaí áitiúla – agus riachtanais an fhreastail a dhéantar ar chruinnithe de Dháil Éireann agus a cuid sainchoistí iomadúla.

Reáchtálann Teachtaí Dála clinicí rialta comhairliúcháin fud fad a gcuid dáilcheantair, rud a chuireann ar a gcumas dá dtoghthóirí bualadh leo go pearsanta. Go mion minic, bíonn cúnamh de dhíth chun cabhrú le duine teacht ar réiteach ar fhadhb phearsanta nó teaghlaigh a d’fhéadfadh a bheith acu le Roinn Rialtais, le húdarás áitiúil nó le Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte.

Más gá, bainfidh an Teachta leas as na nósanna imeachta i nDáil Éireann (e.g. Ceisteanna Parlaiminteacha) chun plé a fháil ar ábhar éigin.

Conas a oibríonn an Dáil?

De ghnáth, tionóltar Dáil Éireann i seisiún iomlánach Dé Máirt, Dé Céadaoin agus Déardaoin.

Bheadh na nithe seo a leanas ar áireamh i ngnáthlá oibre an Teachta i nDáil Éireann:

  • taighde agus ullmhúchán d’aithisc i gcomhair díospóireachtaí ar shaincheisteanna sóisialta, geilleagair, airgeadais agus buiséadeacha
  • leasuithe a dhréachtú agus tograí a scrúdú i ndáil le reachtaíocht nua
  • labhairt le linn díospóireachtaí ar Bhillí agus ar cheisteanna tábhachtacha eile
  • vóta a chaitheamh ar cheisteanna atá os comhair an Tí, freastal ar Thráth na gCeisteanna
  • páirt a ghlacadh sna himeachtaí in aon cheann de na 19 gCoiste
  • uiríll ó bhéal nó i scríbhinn a dhéanamh thar ceann toghthóirí chuig Airí nó Ranna Rialtais.