Constituency MapConstituency Map

Teachtaí Dála

Tá an modh toghcháin do gach Teach éagsúil óna chéile. Déanann muintir na hÉireann 158 Chomhalta Dháil Éireann (ar a dtugtar Teachtaí nó Teachtaí Dála) a thoghadh go díreach. Féadfaidh saoránaigh atá 18 bliain d’aois agus os a chionn sin vótáil a dhéanamh. De réir an dlí, ní mór Olltoghchán do Dháil Éireann a reáchtáil uair amháin gach cúig bliana ar a laghad.

Le haghaidh toghchán, roinntear an Stát ina cheantair ar a dtugtar dáilcheantair agus soláthraíonn sé sin nasc riachtanach daonlathach idir toghthóirí, an Rialtas agus Tithe an Oireachtais. Is féidir le Teachta a bheith mar chomhalta de Pháirtí Rialtais nó de Pháirtí Freasúra nó is féidir leo suí mar Theachtaí Neamhspleácha.

Is í príomhfheidhm pharlaiminteach na dTeachtaí reachtaíocht a achtú. Ina theannta sin, tá foráil sa Bhunreacht go mbeidh an Rialtas freagrach do Dháil Éireann agus baintear úsáid as sásraí éagsúla chun an fheidhm sin a chomhlíonadh. Is iad na príomhshásraí atá ann ná ceisteanna agus rúin pharlaiminteacha. Caitheann comhaltaí an-chuid dá gcuid ama ag feidhmiú agus ag déanamh uiríoll thar ceann saoránach agus grúpaí leasmhara. Clog an tSeanaid.

Seanadóirí

Ní mór Olltoghchán do Sheanad Éireann a reáchtáil laistigh de 90 lá tar éis lánscor do Dháil Éireann. Is 60 comhalta a bhíonn i Seanad Éireann, mar a leanas:

  • 43 a thoghann cúig rolla a dhéanann ionadaíocht do leasanna gairme, eadhon – Saíocht agus Oideachas, Talmhaíocht, Saothar, Tionscal agus Tráchtáil agus Riarachán Poiblí
  • 6 a thoghann céimithe dhá ollscoil – triúr an ceann ag Ollscoil na hÉireann agus Ollscoil Bhaile Átha Cliath (Coláiste na Tríonóide)
  • 11 a ainmníonn an Taoiseach.

Go teoiriciúil, ní aithnítear cleamhnachtaí páirtí i Seanad Éireann. Toisc go mbíonn toghthóirí an tSeanaid comhdhéanta, áfach, de Chomhaltaí den Dáil atá díreach imithe ar lánscor, den Seanad Éireann atá ar lánscor, de chomhairlí contae agus de chomhairlí contaebhuirge, bíonn comhaltas an tSeanaid, lena n-áirítear ainmniúcháin an Taoisigh, ag teacht le neart na bpáirtithe i nDáil Éireann.

De ghnáth, vótálann grúpaí atá ar son an Rialtais agus grúpaí atá ina aghaidh nuair a bhíonn vótáil á déanamh ar shaincheisteanna. Ina theannta sin, tá foráil sa Bhunreacht nach ceadmhach níos mó ná beirt Seanadóir a bheith ina gcomhaltaí den Rialtas agus cuireadh an fhoráil sin i bhfeidhm dhá uair le 60 bliain anuas.


Mar is amhlaidh le Teachtaí Dála, is í príomhfheidhm pharlaiminteach na Seanadóirí ná reachtaíocht a achtú.  Cé nach bhfuil an Rialtas cuntasach do Sheanad Éireann sa chéill is doichte, baineann an Seanad úsáid as sásraí comhchosúla seachas ceisteanna parlaiminteacha.

Teachtaí Dála agus Seanadóirí

Is minice gur i gComhchoistí – áit ar féidir le Teachtaí agus Seanadóirí oibriú le chéile chun athruithe a phlé, a mhúnlú agus a mholadh ar bheartais a imríonn tionchar ar na daoine a ndéanann siad ionadaíocht dóibh – a dhéantar grinnbhreithniú mionsonraithe ar ghníomhaíochtaí an Rialtais anois.

Seanad BellSeanad Bell

Senators

A General Election to Seanad Éireann must be held within 90 days of the dissolution of Dáil Éireann. Seanad Éireann is composed of 60 Members as follows:

  • 11 nominated by the Taoiseach
  • 43 elected by five panels representing vocational interests namely, Culture and Education, Agriculture, Labour, Industry and Commerce and Public Administration
  • Six elected by the graduates of two universities: - three each by the National University of Ireland and the University of Dublin (Trinity College)

In theory, Seanad Éireann does not recognise party affiliations. However, as the electorate for the panels is made up of the Members of the incoming Dáil, the outgoing Seanad, county councils and county borough councils, the composition of Seanad Éireann, including the Taoiseach's nominees, will tend to reflect party strengths in Dáil Éireann.

In practice, Senators will divide into groups supporting and opposing Government business when voting on issues. Furthermore, the Constitution provides that not more than two Senators may be members of the Government and this provision has been exercised twice in the last 60 years.

Like TDs the main parliamentary function of Senators is to enact legislation.  Although strictly speaking the Government is not accountable to Seanad Éireann the Seanad employs similar mechanisms with exception of parliamentary questions.

TDs and Senators

Detailed scrutiny of Government activities increasingly takes place in Joint Committees where Deputies and Senators can work together to discuss, shape or recommend change to policies impacting on the people they represent.