A

Acht
Dlí ar chuir Uachtarán na hÉireann a lámh leis

Aire
Comhalta den Rialtas a bhainistíonn Roinn

Aire Sóisearach
Comhalta a gceapann an Taoiseach é chun cabhrú leis an Aire ar Roinn Rialtais ar leith. Tugtar Aire Stáit ar an gComhalta sin go hoifigiúil

Aire Stáit
Comhalta a gceapann an Taoiseach é chun cabhrú leis an Aire ar Roinn Rialtais ar leith. Tugtar Aire Sóisearach ar an gComhalta sin freisin

Aoire
TD nó Seanadóir a gceapann gach páirtí é chun smacht páirtí a choinneáil ar bun agus spreagadh a thabhairt do chomhaltaí an pháirtí vóta a chaitheamh i bhfabhar toradh ar leith le linn vótála

An tArd-Reachtaire Cuntas agus Ciste
An duine a roghnaíonn Dáil Éireann chun dearbhú neamhspleách a chur ar fáil go bhfuil airgead poiblí á bhainistiú i gceart agus go bhfuil sé á chaitheamh go héifeachtach

B

Bille
Dréacht de dhlí nua nár rith an tOireachtas go fóill

Bille Airgid
Bille a bhaineann le cánachas nó le caiteachas Rialtais

Bille Comhaltaí Príobháideacha (BCP)
Bille a thionscnaíonn TD nó Seanadóir nach comhalta den Rialtas é

Bille Poiblí
Bille is infheidhme maidir leis an bpobal i gcoitinne; féach freisin Bille Príobháideach

Bille Príobháideach
Bille a gcuireann údaráis áitiúla agus comhlachtaí príobháideacha nó daoine aonair chun cinn é chun a gcríoch féin; féach freisin Bille Poiblí

An binse tosaigh
Na suíonna ar a suíonn Airí Rialtais agus urlabhraithe páirtí sa Dáil agus sa Seanad

Buan-Orduithe
Rialacha Dháil Éireann nó Sheanad Éireann 

Buiséad
Plean airgeadais bliantúil an Rialtais 

Bunreacht na hÉireann
Leagtar dlíthe bunúsacha na hÉireann amach sa Bhunreacht. Déantar cur síos ann freisin ar an dóigh ar cheart an tír a rialú, ar phríomhinstitiúidí an Stáit agus ar chearta agus saoirsí bunúsacha na saoránach

C

An Ceann Comhairle
Cathaoirleach Dháil Éireann a dhéanann cathaoirleacht ar na himeachtaí agus a chinntíonn go gcaitear le gach Teachta Dála go cothrom agus go gcloítear le rialacha an Tí

Ceannteidil Bhille
Tugtar Scéim Ghinearálta Bille air seo freisin; doiciméad ina leagtar amach na príomhchuspóirí, na ceannteidil agus na forálacha a ghabhann le Bille molta

Ceist pharlaiminte
Ceist a chuir Teachta Dála nó Seanadóir ar Aire; roghnaítear roinnt ceisteanna lena bhfreagairt sa Dáil agus tugtar freagra i scríbhinn ar na ceisteanna eile

Ceisteanna ó Cheannairí
Am a leithdháiltear le linn suí Dála ina bhféadfaidh ceannaire páirtí Freasúra ceist ghairid a chur ar an Taoiseach faoi ní lena mbaineann tábhacht don phobal

An Chomhairle Stáit
Grúpa a chuireann comhairle ar an Uachtarán agus atá comhdhéanta díobh seo: iar-Thaoisigh, iar-Uachtaráin, iarPhríomh-Bhreithiúna, an Ceann Comhairle, Cathaoirleach Sheanad Éireann, an tArd-Aighne agus daoine arna gceapadh ag an Uachtarán

An Chomh-aireacht
Grúpa d’Airí sinsearacha a roghnaíonn an Taoiseach iad. Tá comhfhreagracht ar an ngrúpa as beartas rialtais agus déanann sé maoirseacht agus comhordú ar obair na ranna éagsúla rialtais 

Clár an Rialtais
Plean oibre an Rialtais le haghaidh a théarma oifige

Cléireach an tSeanaid
Státseirbhíseach sinsearach an tSeanaid

Cléireach na Dála
An státseirbhíseach sinsearach i measc lucht riaracháin na Dála. Is é Ard-Rúnaí Thithe an Oireachtais freisin

Coistí
Grúpaí atá comhdhéanta de Theachtaí Dála agus de Sheanadóirí agus a dhéileálann le réimsí sonracha de ghnó an Oireachtais, lena n-áirítear aighneachtaí a fháil ó ghrúpaí sainleasa, tograí reachtacha a phlé agus Céim an Choiste de Bhillí a thógáil

Comhalta
Comhalta de cheachtar Teach den Oireachtas

Comhchoiste
Coiste atá comhdhéanta de Chomhaltaí den Dáil agus de Chomhaltaí de Sheanad Éireann araon

Córam
Teastaíonn córam 20 Comhalta chun suí Dála a thosú, ach amháin ar an Aoine, nuair a theastaíonn deichniúr chun suí a thosú

Cúlbhinsí
Na suíocháin ar a suíonn Teachtaí Dála agus Seanadóirí murar Airí nó urlabhraithe dá bpáirtí iad

D

Dáil Éireann
Teach Íochtarach an Oireachtais; ar a dtugtar an Dáil go gairid

Doiciméid leagtha
Doiciméid a thíolactar go hoifigiúil don Dáil agus don Seanad mar eolas do Theachtaí Dála agus do Sheanadóirí

F

Fothoghchán
Toghchán a reáchtáiltear nuair a thagann folúntas aníos do shuíochán sa Dáil nó sa Seanad le linn thréimhse feidhme na Dála. De ghnáth, tarlaíonn sé sin mar go bhfuair an TD nó an Seanadóir a raibh an suíochán aige bás, gur éirigh sé as nó nach bhfuil sé incháilithe chun leanúint ar aghaidh sa suíochán ar chúis éigin

G

Gilitín
Srian ar an am a leithdháiltear ar dhíospóireacht a dhéanamh ar Bhille i gceann amháin de na Tithe. Dá bharr sin, d’fhéadfadh go rithfí an Bille gan díospóireacht iomlán a bheith déanta air

Gnó Comhaltaí Príobháideacha
Am a leithdháiltear le linn suí Dála ina bhféadfaidh páirtithe agus grúpaí Freasúra a mBillí agus a dtairiscintí féin a chur chun cinn lena bplé

I

Ionstraim Reachtúil (I.R.)
Cineál reachtaíochta tarmligthe nó “tánaistí” amhail orduithe ón Aire agus rialacháin

L

Lánscor
Gníomh ag an Uachtarán chun deireadh a chur le téarma reatha na Dála le gur féidir olltoghchán a reáchtáil

Leabhar Reachtanna na hÉireann
Taisclann ar líne de reachtaíocht inchuardaithe

An Leas-Chathaoirleach
Leas-Chathaoirleach Sheanad Éireann

An Leas-Cheann Comhairle
Leas-Chathaoirleach Dháil Éireann

Leasú
Athrú molta ar mhionsonraí Bille

An liosta uachtair
Liosta leasuithe a ritheann Teach amháin ar Bhille a tionscnaíodh sa Teach eile; ní mór don Teach inar tionscnaíodh an Bille na leasuithe sin a cheadú

M

Meabhrán Mínitheach
Doiciméad ina leagtar amach cad é is críoch don Bhille agus na príomhfhorálacha atá ann

Meastacháin le haghaidh Seirbhísí Poiblí
Doiciméad ina leagtar amach an tsuim atá beartaithe ag Ranna Rialtais agus ag gníomhaireachtaí áirithe a chaitheamh sa bhliain amach romhainn

N

Nithe i dTosach Gnó
Ní a tharraingíonn Seanadóir anuas sa Seanad lena phlé agus a dtugann Aire freagra air. Leithdháiltear am i dtosach suí de chuid an tSeanaid chun ceithre ní i dtosach gnó ar a mhéad a phlé

O

An tOireachtas
Parlaimint náisiúnta na hÉireann a chuimsíonn an tUachtarán, Dáil Éireann agus Seanad Éireann

Olltoghchán
Toghchán ina gcaitheann saoránaigh ar an gclár vótála a vóta chun Teachtaí Dála a thoghadh chuig Dáil nua

Ord Gnó
Na míreanna gnó atá le déanamh sa Dáil nó sa Seanad ar lá ar leith. Is é an Taoiseach a fhógraíonn iad sa Dáil agus is é an Ceannaire a fhógraíonn iad sa Seanad

P

Páipéar Bán
Plédhoiciméad ina leagtar amach beartas an Rialtais ar shaincheist agus na nithe atá beartaithe aige a dhéanamh

Páipéar Ceisteanna
Doiciméad a chuimsíonn na téacsanna de gach ceann de na ceisteanna ó bhéal, na ceisteanna tosaíochta agus na ceisteanna i scríbhinn do lá ar leith san ord ina bhfuil siad le cur

Páipéar Uaine
Plédhoiciméad ina leagtar smaointe an Rialtais amach agus lena n-iarrtar tuairimí agus barúlacha ó dhaoine aonair agus ó eagraíochtaí ábhartha

Péireáil
Socrú ina n-aontaíonn Teachta Dála as páirtí amháin le Teachta Dála as páirtí eile gan vóta a chaitheamh i vótáil ar leith, rud a thugann an deis don bheirt bheith in áit eile

An Príomh-Aoire
Aoire an phríomhpháirtí sa rialtas, an tAire Stáit i Roinn an Taoisigh freisin; Féach freisin Aoire

R

Reifreann
Vótáil i measc toghthóirí. Is gnách go mbaineann sé le saincheist amháin, amhail athrú ar an mBunreacht nó conradh Eorpach

Riar na hOibre
Doiciméad ina leagtar amach an gnó atá le déanamh ag an dá Theach

Roghchoiste
Coiste atá comhdhéanta de Chomhaltaí den Dáil nó de Chomhaltaí den Seanad, cé nach féidir Comhaltaí den dá Theach a bheith ann

S

Saincheist Thráthúil
Saincheist imní a tharraingíonn TD anuas sa Dáil agus a dtugann Aire freagra uirthi. Leithdháiltear am ar gach lá suí Dála chun ceithre shaincheist thráthúla ar a mhéad a phlé

Scéim Ghinearálta Bille
Tugtar Ceannteidil Bhille air seo freisin; doiciméad ina leagtar amach na príomhchuspóirí, na ceannteidil agus na forálacha a ghabhann le Bille molta

Seanad Éireann
Teach Uachtarach an Oireachtais; ar a dtugtar an Seanad go gairid

Seanadóir
Comhalta de Sheanad Éireann

Scríbhinní
Doiciméid a chuirtear faoi bhráid Thithe an Oireachtais go foirmiúil d’fhonn tacaíocht a thabhairt don phróiseas daonlathach; tugtar DocsLaid mar ghiorrúchán orthu sa Bhéarla

Sine die
Laidin: gan lá; léiríonn sé go bhfuil fóram ar athló gan dáta a chéad chruinnithe eile a bheith socraithe

T

Tairiscint
Togra foirmiúil a dhéantar sa Dáil nó sa Seanad a bhféadfaidh na Comhaltaí díospóireacht a dhéanamh air agus vóta a chaitheamh air

Tairiscint Ceadaithe
Togra foirmiúil a dhéantar sa Dáil nó sa Seanad (nó sa dá Theach) lena gceadaítear do Chomhaltaí den Oireachtas díospóireacht a dhéanamh ar ionstraim reachtúil bheartaithe agus vóta a chaitheamh uirthi

Tairiscint Neamhnithe
Togra foirmiúil a dhéantar sa Dáil nó sa Seanad (nó sa dá Theach) lena gceadaítear ionstraim reachtúil bheartaithe a neamhniú tar éis do Chomhaltaí díospóireacht a dhéanamh uirthi agus vóta a chaitheamh uirthi

An Tánaiste
Duine ionaid an Taoisigh

An Taoiseach
Ceann Rialtas na hÉireann (Príomh-Aire na hÉireann)

Teachta Dála
Comhalta den Dáil; ar a dtugtar TD freisin

Teachtaireacht airgid
Moladh ón Rialtas, sínithe ag an Taoiseach, ag tacú le caiteachas airgead poiblí arna mholadh le Bille Comhaltaí Príobháideacha (BCP)

Teideal Fada
Cur síos achomair ar an gcuspóir atá ag Bille

Tosach Feidhme
Ionstraim reachtúil lena ndéantar tosach feidhme a thabhairt go sonrach do chuid d’Acht

U

An tUachtarán
Ceann Stát na hÉireann

V

Vótáil
An pointe in imeachtaí parlaiminteacha nuair a chuirtear ceist nó leasú chun vóta fhoirmiúil i measc Comhaltaí

Nuashonraithe go deireanach: 18 Márta 2021